Marja va samaradorlik: ko‘rsatkichlar nimani anglatadi
Tushumning har bir dollaridan qanchasi foyda bo‘lib qoladi va biznes o‘z kapitali va aktivlariga qancha foyda ishlaydi.
Gross Profit Margin (TTM) — yalpi marja
Sotuvning har bir dollaridan to‘g‘ridan-to‘g‘ri xarajatlardan keyin — ofis maoshlari, reklama, foiz va soliqlardan oldin — necha sent qoladi. Bu boshqa barcha rentabellik uchun ship: past yalpi marja hech narsaga joy qoldirmaydi va hech qanday ofis tejamkorligi uning o‘rnini bosa olmaydi.
EBIT Margin (TTM) — operatsion marja
Sotuvning operatsion foydagacha yetib boradigan ulushi: tannarx, maosh, reklama va amortizatsiyadan keyin, lekin foiz va soliqlardan oldin. Qarz va yurisdiksiya ta’sirisiz biznesning o‘z samaradorligini ko‘rsatadi.
EBITDA Margin (TTM) — EBITDA marjasi
Xuddi shu, lekin amortizatsiya ayirilmagan. Kapital talab qiladigan kompaniyada EBIT bilan farq katta va faqat EBITDA ga tayanish xavfli: uskunalar eskirishini baribir pul bilan to‘lash kerak.
Batafsil, misol bilan →Net Income Margin (TTM) — sof marja
Sotuvning har bir dollaridan hammasidan — tannarx, xarajatlar, qarz foizlari va soliqlardan — keyin aksiyadorga qancha qoladi.
Levered FCF Margin (TTM) — erkin pul oqimi marjasi
Qarz foizlaridan keyingi erkin pul oqimining tushumga bo‘linmasi. Marjalarning eng talabchani: u foydani emas, pulni hisoblaydi va kapital xarajatlarni ayiradi. Barqaror ijobiy — kompaniya o‘zini o‘zi moliyalashtiradi.
Batafsil, misol bilan →Return on Common Equity (TTM) — o‘z kapitali rentabelligi
Aksiyadorlarga tegishli har bir dollar qancha foyda keltiradi. Tuzoq maxrajda: aksiyalarni qayta sotib olish va o‘tgan zararlar kapitalni qisqartiradi va ROE ni shishiradi, shuning uchun u ROA va qarz bilan yonma-yon o‘qiladi.
Batafsil, misol bilan →Return on Total Capital (TTM) — butun kapital rentabelligi
Biznesga kiritilgan barcha pul — o‘ziniki ham, qarz ham — rentabelligi. ROE dan farqli o‘laroq, uni shunchaki ko‘proq qarz olib yaxshilab bo‘lmaydi, shuning uchun u «bu yaxshi biznesmi» degan savolga eng yaqin keladi.
Return on Total Assets (TTM) — aktivlar rentabelligi
Kompaniya butun mulkining har bir dollariga foyda. Balans qanchalik samarali ishlashini ko‘rsatadi; banklar va chakana savdoda me’yorlar butunlay har xil, shuning uchun solishtirish sektor ichida.
CAPEX / Sales (TTM) — kapital xarajatlarning tushumga nisbati
Tushumning qaysi qismi uskunalar va qurilishga qaytishi kerak. Reyting yuqori qiymatni ijobiy deb hisoblaydi — kelajakdagi o‘sishga sarmoya; yetuk biznes uchun xuddi shu raqam teskari o‘qiladi: bu shunchaki joyida turish uchun to‘laydigan narxi.
Asset Turnover Ratio (TTM) — aktivlar aylanmasi
Har bir dollar aktiv qancha sotuv keltiradi. Chakana savdoda yupqa marjada yuqori aylanma, zavodda — aksincha; rentabellik ikkalasining ko‘paytmasidan chiqadi.
Cash From Operations (TTM) — operatsion pul oqimi
Pul oqimi hisobotida ko‘rsatilganidek, yil davomida asosiy biznesdan kelgan haqiqiy pul. Foyda — buxgalterning fikri, pul oqimi — bank ko‘chirmasidagi fakt; ular uzoq vaqt farq qilsa, pul oqimiga ishoning.
Net Income Per Employee (TTM) — bitta xodimga foyda
Sof foydaning xodimlar soniga bo‘linmasi. Biznes ishga olmasdan qanchalik yaxshi kengayishining dag‘al, lekin aniq o‘lchovi: dasturiy ta’minotda u xuddi shunday hajmdagi xizmat kompaniyasidan bir necha baravar yuqori.